Rujewit, Porewit, Porenut

Na wyspie Rugii – zanim od połowy XI w. kult Świętowita w Arkonie urósł do wielkiego znaczenia – rozwijały się kulty innych, starszych bogów.

Jak w całej Słowiańszczyźnie Zachodniej, bóstwa występowały pod miejscowymi nazwami i miały lokalne ośrodki plemienne lub grodowe.

Z opisów Sakso Gramatyka i Knytlingsagi wiemy, że w XII w. w Gardźcu znajdowały się trzy świątynie, każda poświęcona innemu bogu, a znaleziska archeologiczne potwierdzają istnienie trzech budowli na planie kwadratu o długości boku od 7,5 do 6 m. Jak piszą J. Żak i W. Kowalenko, można sądzić, iż Gardziec w okresie pogańskim był zamieszkany jedynie przez kapłanów i księcia, miał więc charakter wybitnie kultowy.

Rugiewit – grafika S. Jakubowskiego

Bogami czczonymi w tych świątyniach byli Rujewit (Rugiewit) oraz Porewit i Porenut. Imię pierwszego z nich jest najzupełniej jasne – to pan, władca Rugii (Rui), co jest najlepszym dowodem, że był on głównym bogiem wyspy przed dominacją Świętowita. Sakso Gramatyk, opisując jego dębowy, wydrążony w środku posąg podał, iż : “grubość jego przekraczała rozmiary ludzkiego ciała, a wysokość była taka... “ , że biskup Absalon – który wraz z królem duńskim Waldemarem I podbijał i chrystianizował Rugię – stając na palcach, siekierą wyciągniętą ku górze ledwo dosięgał podbródka posągu... Rugiewit miał głowę o siedmiu twarzach, oraz siedem prawdziwych mieczy u pasa, podczas gdy ósmy miecz miał mocno przytwierdzony do ręki, jakby trzymał go w garści. Oglądających posąg Duńczyków rozbawiło to, że pod wargą posągu uwiły swoje gniazdo jaskółki, wskutek czego pierś posągu była ubrudzona. Miało to jednak znaczenie kultowe, bowiem jaskółki, jako “boże ptaszki” , w całej Słowiańszczyźnie są zwiastunem wiosny i wcieleniem dusz zmarłych. Miecze i imię tego boga dowodzą, że mamy do czynienia z bogiem militarnym.

Pozostali dwaj bogowie to Porewit i Porenut, w których niektórzy badacze widzieli indoeuropejską ideę Dioskurów – boskich bliźniaków. Porewit miał posąg o pięciu głowach, zaś Porenut głowę o czterech twarzach, piąta zaś spoczywała na jego piersi, przytrzymywana lewą ręką na czole, a prawą pod podbródkiem. Pomysłów na wyjaśnienie roli tych bóstw było co niemiara. W Porewicie widziano m.in. Borewita, czyli pana boru; dawniej zaś tłumaczono go jako “Porywacz” , rozbójnik, przynoszący szczęście w wyprawach łupieżczych. Imię Porenuta zaś próbowano odczytać jako Perunic bądź Peruniec, czyli syn Peruna. Innym razem Porenut miał być rzekomo bogiem miłości lubieżnej, imię jego w formie Poroniec wyprowadzano też od słowa “poronić” i sądzono, że młode małżeństwa składały mu ofiary dla zapewnienia sobie zdrowego potomstwa. A. Gieysztor uważa, ze wszyscy trzej bogowie z Gardźca to przedstawienia poszczególnych aspektów Peruna: Rujewit jako jego postać zbrojna, Porewit jako siła naporu, a Perunic to najstarsza z form.

Autor tekstu: Igor D. Górewicz. Tekst i ilustracja za: Tygodnik nieklerykalny “Fakty i Mity”.

Powrót do panteonu

Powrót na stronę główną